Achtergrond informatie
Vanuit het bedrijfsleven zijn er signalen dat veiligheidskennis, -houding en -gedrag bij jonge, laaggeschoolde instromers (stagiaries/leerlingen) te wensen over laat. Dit is juist de groep van medewerkers op de werkvloer die relatief vaak risicovolwerk verricht. Het zijn de bedrijven zelf die geacht worden volgens de ARBO wet om de veiligheid van de ingestroomde medewerkers /stagiairs te waarborgen. Het bedrijfsleven investeert dan ook veel geld en tijd in training en werkprogramma's om de veiligheidskennis en ? houding te verhogen. Hiermee gepaard gaat per definitie een periode van extra risico waarin de betreffende instromer nog niet getraind is. Bovendien, de huidige participatiedoelstellingen zullen er naar verwachting toe leiden dat ook jongeren met een fysieke en/of verstandelijke beperking steeds meer in de bedrijven op de werkvloer toetreden. Ook voor deze groepen zal gewaarborgd moeten worden dat veiligheidskennis en houding voldoende ontwikkeld zijn.
In de huidige (vak)opleidingen (Praktijkscholen, VSO-scholen, Sociale Werkvoorziening en MBO 1 en 2) ontbreekt het echter aan een duidelijke structuur op het gebied van veiligheid. Veilig werken staat bij docenten niet of nauwelijks op het vizier, en evenmin bij de leerlingen. Als er al aandacht wordt gegeven aan veiligheid, dan is dit vaak op een wijze die teveel gericht is op kennis. Deze traditionele wijze van kennisoverdracht is vaak niet geschikt voor de betreffende doelgroep (laaggeschoold, verstandelijk of fysiek beperkt), en bovendien blijven bepalende aspecten van veiligheid zoals houding en gedrag (cultuur) zo onaangeraakt (zie ook: Starren et al, 2009). De consequentie hiervan is dat kennis, houding en gedrag ten aanzien van veiligheid bij de jonge instromers niet voldoet aan het gewenste niveau. Dit wordt gezien als een witte vlek in de mogelijkheden om de veiligheidscultuur in bedrijven te verhogen, met name omdat aspecten als houding en cultuur niet vroeg genoeg aangedragen kunnen worden in de ontwikkelingsstadia van jongeren. De vergelijking met verkeersveiligheid is in dit kader snel gemaakt. Zo blijkt als voorbeeld dat sportactiviteiten op scholen een meer effectieve en bovendien snellere manier is om verkeersveilig gedrag bij ?jongens' te verhogen dan de traditionele instructie (Whitmore, 2006).
In dit kader spreekt men ook wel van een preventiecultuur (European Agency for Safety and Health at Work.
De betreffende scholieren zijn de arbeidskrachten/vakmensen van de toekomst in sectoren waar veiligheid, al dan niet in hoge mate, een rol speelt. Door veiligheid mee te nemen in het concept van longlife learning, kan een cultuur van veiligheid bij de bron worden gecre?d. ?Een veilige start' is de beste basis voor het verminderen van veiligheidsrisco's.
Praktische ervaringen binnen de scholen en onderzoek vanuit het onderwijs in Nederland, bevestigen dat de behoefte aan kennis over het effectief overbrengen van veiligheidsaspect en risicobewustzijn groot is. Inmiddels heeft de overkoepelende organisatie van het praktijkonderwijs en de VSO scholen zich verbonden met dit streven door het opstellen van een intentieverklaring. Diverse scholen hebben reeds aangegeven om beschikbaar te zijn als try-out school voor dit programma.
Kortom, lesmateriaal over veiligheid dat naar vorm, niveau en methode is toegesneden op verschillende laaggeschoolde doelgroepen ontbreken in de onderwijsaanpak. Er is behoefte aan de ontwikkeling van andere aanpakken volgens een nieuw ?programma van eisen'. Bovendien zijn er nog geen gegevens over de relatie tussen veiligheidsinvesteringen in de school periode en veiligheidsopbrengsten in het bedrijfsleven. In dit project worden onderzocht wat effectieve interventies (multididactische werkvormen) zijn om de doelgroep ?te bereiken? en wat de voorwaarden zijn om deze effectief in te bedden in het huidige lesmateriaal. Bovendien wordt gemeten in hoeverre deze andere aanpakken/werkvormen effectief zijn om op korte termijn bij de leerlingen, maar ook in hoeverre deze over langere tijd veiligheidswinst opleveren in het bedrijfsleven. Daartoe is een innovatieve aanpak nodig die in Nederland, of in het buitenland, op dit moment niet beschikbaar is. De partijen die benodigd zijn om deze ontwikkeling vorm te geven, van scholen, overkoepelende organen, tot content- leveranciers staan klaar om te beginnen. Met de methodiek Start, Werk en Blijf veilig is bovendien een vehikel/systematiek aanwezig om de nieuwe aanpakken binnen de scholen te verspreiden.
